Opodatkowanie stron umów leasingu
zawartych przed 1 października 2001 r.

Przed 1 października 2001 r. umowa leasingu nie była jednoznacznie zdefiniowana w przepisach podatkowych. Umowy leasingu traktowane były jak umowy najmu, dzierżawy i o podobnym charakterze. Opodatkowanie stron umów leasingu wynikało więc pośrednio z Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 1993 r. w sprawie zaliczenia przedmiotu umów najmu lub dzierżawy rzeczy albo praw majątkowych do składników majątku stron tych umów (Dziennik Ustaw nr 28 z 1993 r. poz. 129).

W zależności od postanowień dotyczących możliwości przeniesienia własności przedmiotu umowy leasingu po jej wygaśnięciu na dotychczasowego użytkownika, przedmiot umowy leasingu był zaliczany do majątku jednej bądź drugiej strony umowy. Strona umowy, która zaliczała go do swojego majątku uprawniona była do dokonywania odpisów amortyzacyjnych od przedmiotu leasingu. Aby właścieciel przedmiotu leasingu (firma leasingowa) mógł zaliczyć go do składników swojego majątku i dokonywać odpisów amortyzacyjnych, a druga strona umowy (użytkownik) zaliczać w ciężar kosztów uzyskania przychodów ponoszone na rzecz właciciela przedmiotu leasingu (firmy leasingowej) opłaty leasingowe w pełnej wysokości (tzw. leasing operacyjny) umowa musiała spełniać co najmniej jeden z trzech warunków określonych w § 2 pkt 1, 2 lub 3 tego rozporządzenia. W przeciwnym przypadku przedmiot umowy zaliczany był do składników majątku użytkownika tego przedmiotu (tzw. leasing finansowy / kapitałowy).

W praktyce zawierania umów tzw. leasingu operacyjnego (przedmiot leasingu zaliczany do składników majątku wynajmującego - firmy leasingowej) spełniany był warunek określony w § 2 pkt 2 rozporządzenia (umowa zawarta na czas oznaczony, lecz nie zawiera prawa do nabycia rzeczy albo praw majątkowych przez najemcę lub dzierżawcę, albo to prawo zawiera z możliwością jego wypowiedzenia). Warunek z pkt 1 (umowa zawarta na czas nieokreślony) nie mógł dotyczyć umów leasingu, natomiast warunku z pkt 3 w praktyce spełnić się nie da (suma wszystkich opłat leasingowych wraz z ceną wykupu przedmiotu leasingu musiałaby być mniejsza niż wartość netto tego przedmiotu).

Teoretycznie wystarczyło więc spełnić warunki określone w wymienionym rozporządzeniu, aby właściciel przedmiotu leasingu (firma leasingowa) mógł dokonywać odpisów amortyzacyjnych od przedmiotu leasingu, a użytkownik zaliczać w ciężar kosztów opłaty leasingowe w pełnej wysokości. W praktyce jednak umowy zawierane na stosunkowo krótki okres (w porównaniu z normatywnym okresem amortyzacji środka trwałego będącego przedmiotem leasingu) lub kończące się wykupieniem przedmiotu po wygaśnięciu umowy przez byłego użytkownika za stosunkowo niską wartość (w porównaniu z jego wartością rynkową, a w praktyce księgową) były w pewnych przypadkach kwestionowane przez Urzędy Skarbowe i Urzędy Kontroli Skarbowej, jako próba obejścia przepisów o amortyzacji. Decyzje Urzędów miały często w takich przypadkach poparcie w orzeczeniach NSA.

Rozwiązaniu niejednoznacznści w interpretacji umów leasingu dokonywanych przez urzędników skarbowych służyło pismo Ministra Finansów z dnia 26-08-1998 nr PB3-JW/722-254/2879/98 do Izb Skarbowych i Urzędów Kontroli Skarbowej, dotyczące kwestii ceny wykupu przedmiotu umowy leasingu operacyjnego po wygaśnięciu umowy przez dotychczasowego użytkownika. Podsumowując interpretację Ministra, cena sprzedaży przedmiotu dotychczasowemu użytkownikowi po wygaśnięciu umowy leasingu operacyjnego, trwającej nie krócej niż 12 miesięcy, nie powinna być mniejsza niż wyliczona wartość niezamortyzowana na dzień sprzedaży przy zastosowaniu normatywnej stawki amortyzacji i współczynnika degresji 3 (bez względu na to czy firma leasingowa była uprawniona do stosowania współczynnika degresji równego 3 czy też nie). Nie wykluczało to możliwości przyjęcia przez strony umowy niższej ceny wykupu, jednak wówczas musiała ona mieć uzasadnienie w adekwatnie niższej wartości rynkowej przedmiotu i podlegała ogólnej ocenie urzędu.

Opodatkowanie VAT umów leasingu zależało od charakteru umowy leasingu (tzw. operacyjny albo finansowy, inaczej zwany kapitałowym). W przypadku umowy leasingu operacyjnego (przedmiot umowy zaliczany do składników majątku wynajmującego, czyli finansującego/leasingodawcy), traktowanej pod względem VAT jak usługa najmu, VAT powinien być doliczany do każdej opłaty leasingowej w wysokości 22% jej wartości. W przypadku realizacji opcji wykupu po wygaśnięciu umowy leasingu operacyjnego, VAT należy doliczyć do ceny wykupu przedmiotu leasingu w wysokości właściwej dla danego przedmiotu leasingu (zazwyczaj 22%).

Opodatkowanie VAT umów leasingu finansowego/kapitałowego (przedmiot umowy zaliczany do składników majątku korzystającego/najemcy) napotykało różne interpretacje. Organa podatkowe, przyjmując na bazie istniejących przepisów o podatku od towarów i uług, że powinny być one traktowane na równi ze sprzedażą, nakazywały naliczanie VAT od sumy wartości przedmiotu leasingu powiększonej o część opłat leasingowych stanowiących nadwyżkę nad ceną zakupu przedmiotu (część odsetkową opłat leasingowych). Wyliczony w ten sposób VAT (według stawki właściwej dla danego przedmiotu) stanowił u finansującego/leasingodawcy VAT należny za miesiąc zawarcia umowy, natomiast u korzystającego/leasingobiorcy stanowił VAT naliczony (do odliczenia) również w tym miesiącu. Wątpliwości co do słuszności takiej interpretacji znalały swoje odzwierciedlenie w Interpelacji poselskiej nr 6685 do prezesa Rady Ministrów w sprawie podatku od towarów i usług w przypadku leasingu, z dnia 8 czerwca 2001 r. | Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Finansów - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów - na interpelację nr 6685, datowana 19 lipca 2001 r. potwierdziła powyższą interpretację naliczania VAT w leasingu finansowym.

A.Ś.